Kwetsber

bildtspraakfoto-johan-de-jong-3Doe ’t ik de eerste beelden sâg fan de brandende Notre Dame, waar myn eerste gedachte: die het d’r weest, in syn hele heer en feer. Gelukkig bleek ik niet alleen ’t formaat fan de kathedraal ônderskat te hewwen, maar ok de weerbarstigens fan middeleeuwse stenen.

Myn tweede gedachte waar: ik hew d’r nag nooit weest. Ik weet ’t, ik weet ’t. Ik waar in Kambodja en op Hawaii, in Jordanië en in San Francisco, ik bin nota  bene promoveerd op ’n Parise filosoof, maar ik waar der nag nooit. Ofgaand op de reaksys, bin ik de enige.
Myn dârde reäksy waar dat myn tweede ’n nagal egosintrise reäksy waar op wat al gau ’n Frânse tragedy noemd worde. Meskien kinne sokke kwalifikasys (”nationaal trauma”, ”schatkamer met de hele Franse ziel”,) op goenent overkomme as overdreven. D’r binne eandsybeslút gyn dooien fâlen en ’t is gyn  gehaim dat overal op ’e wereld groate tragedys plakfine. Maar dat is leed fergelikene en in alle gefallen stompsinnig.
Wat opfâlt an de reäksys fan de mînsen is de eensgesindhyd in ’t ferdriet. Maar dat ferdriet is foor niet een gelyk. ’t Is ’n ferdriet om iets, wermet at elk ’n  persoanlike relasy had. Foor ’n prot sil dat niet eens ’n intînse of heftige relasy weest hewwe, maar eerder ’n fanselssprekendhyd die ’t ongemurken ’n  dragende funksy ferfulde in ’t leven fan alle dagen.
En krekt die fanselssprekendhyd maakt de skok soa groat at ’t wegfâlt. Sterèsis waar ’t woord dat de ouwe Griken brúkten foor iets dat krekt anwezig is deur d’r niet te wezen (dink an ’n na jaren ôfskorene snor, werdeur at je alleen nag maar na die bovenlip kike kinne).
Eensgesindhyd en ferbining dus. Maar werover aigenlik? Niet omdat wij ’t selde foele. Krekt soa min lait ’t d’r in dat elkeneen ’t gebou mooi fynt (want dat hoeft niet), dat ’t ’n historise of kulturele skat is, of dat ’t bij elkeneen dos om ’t selde gebou gaat (want wat ’t gebou is, is foor elkeneen ferskillend). ’t Lait d’r ok niet an dat hier ’n wet of regel of prinsipe overtreden is, wat wij allegaar respektere, want wat opfâlt an dut soort eensgesindhyd is, dat ’t alle politike grînzen  overstiigt.
De filosoof Adorno skreef dat ’t negative de standaard is fan himsels. Dat betekent soa feul as: om te weten wat ’slecht’ is, hoeve wij ’t niet eerst eens te wezen  over ’n regel of prinsipe fan ’t goeie, om te kiken at ’t derfan ôfwykt. Folgens Adorno is ’t ânsom: at ’t ’slechte’ gebeurt, weet elkeneen ’t intuïtyf, en op  basis fan die erfaring ontwikkele wij regels over wat goed is.
Fansels, de polarisasy sil wel weer toeslaan, ’t fingerwizen en ’t soeken na sondebokken en na ’ferantwoordliken’ sil gau weer beginne. Maar at ’r ok maar ’n korreltsy posityfs út de Parise as rêden worre kin (en met soks dos-nag-weerposityf- make kinne je niet fersichtig genog weze út respekt foor ’t ferdriet), laat ’t  dan deuze, op syn mînst kortstondige, a-politike ferbining fan de mînsen weze in ’n tiidperk fan toenimmende politike ferdeeldhyd.
Omdat algemene formules hier dus niet helpe, beslút ik met myn persoanlike. Kikend na de flammen kwam ik met woorden niet soa hele feer. Dat alles kwetsber is. Dat tiid kostber is. Ik mot gau ’s na Parys.

Johan de Jong

Bildtse Post