Een theaterspektakel met paarden in het Bildts

1836-theaterspectakel-in-het-bildtsRegisseur Jos Thie legt het stuk weer stil. De posities van alle spelers en figuranten moeten worden bepaald. Dit in verband met de act van Manolo, de acrobaat op het witte paard. De leden van het koor staan met scheppen in de zandpiste, oftewel het slik. In opdracht van Hauke Haien, voortreffelijk gespeeld door Jelle de Jong, werken ze aan een nieuwe dijk. De acteur uit Amsterdam spreekt verbluffend goed Bildts, evenals trouwens alle  toneelspelers. Op Eke Born na, is geen van de spelers Bildtstalig. Ze hebben hier wekenlang op geoefend, met een fantastisch resultaat.

door Hein Jaap Hilarides, foto Ruben van Vliet - Ik ben bij de eerste doorloop van het grote theaterspektakel De Stormruiter. Mij viel de eer te beurt om de toneeltekst te hertalen naar het Bildts. Het stuk wordt voor ongeveer 70% gesproken in het Bildts. Vanwege de verstaanbaarheid voor een groot publiek is het Bildts hier en daar aangepast richting het Nederlands.
Nadat de tekst was hertaald, vroeg assistentregisseur Theo Smedes of ik die vertaling wilde  inspreken. Hiermee konden de spelers in de aanloop naar de repetities alvast oefenen. Op de eerste dag van de repetities werd de tekst gelezen. Ik  mocht erbij zitten om eventuele aanwijzingen te geven ten aanzien van de uitspraak. Het bleek dat woorden als ’soa’ en ’ok’ voor de Nederlandse acteurs soms lastig uit te spreken waren. De Friese spelers vonden de klanken in woorden als ’krâns’ en ’mînsen’ lastig, om maar wat te noemen. Met de  doorloop was hiervan echter niets meer te merken. De tekst klinkt als authentiek Bildts met hier en daar een individuele aanpassing.
De omvang van het theaterstuk is ongekend. Als ik aankom staat de parkeerplaats van het FEC vol met paardentrailers, vrachtwagens van licht en techniek,  containerwoningen en personenauto’s. Na vier weken repeteren vindt op de laatste maandag voor de première de eerste doorloop plaats. Ik loop door Hal 3 naar binnen. De enorme hal is halfgevuld met de paardenboxen voor de ruim 100 paarden. De helft van Hal 2 is gevuld met tribunes, op de andere helft  wordt gespeeld.
Over bijna de gehele lengterichting van de hal is op videoschermen een Waddenlandschap geprojecteerd. Helemaal links staat een kerk en rechts een 19e-eeuwse woning met een doorreed. Stukken van een zeedijk lopen voor het projectiescherm langs. Ze kunnen in- en uit worden geschoven. Alle spelers, figuranten, paardenmensen en mensen van de techniek en regie zitten klaar. Jos Thie doet enkele mededelingen.
Er wordt nog een laatste soundcheck gedaan, en dan is het wachten tot de doorloop begint. Ineens draaft de stormruiter in volle galop op een wit paard voor de tribunes  langs. De band zet het titellied in. Daarop legt Thie het stuk stil. De golven moeten nog worden getest. Het water slaat echt over de dijk. Hierna zal het spel ook nog af en toe worden stopgezet. Achter de coulissen draait alles ondertussen volop door. Spelers worden afgeschminkt en opnieuw  geschminkt, pruiken en kleren verwisseld, en kleren worden meteen gewassen. In de stallen voeren de paardenmensen de paarden en maken ze gereed  voor de volgende spectaculaire scène.
Het stuk gaat verder. Manolo komt op en schiet voor het enorme videoscherm langs. De projecties – een stukje moderne techniek – werken voortreffelijk in het verder 19e-eeuwse stuk. Veranderende Waddenluchten worden afgewisseld met oude landkaarten  van het Bildt, schilderijen en tekeningen van overstromingen foto’s en video’s van de zee. ’De tiden ferandere, maar de mînsen niet,’ wordt in het stuk  gezegd. Maar hier lijkt juist het omgekeerde het geval. De mensen, beter gezegd, de kleren van de mensen zijn aan mode onderhevig, maar het landschap  is tijdloos.
1836-beeld-uit-de-stormruiter’Het water wordt getest: de zee wordt gestart’ - Choreografe Grietine Molenbuur, bekend van Zware Grond, loopt de piste in. Ze geeft het koor  aanwijzingen over hun positie op het enorme toneel. Ze hebben de avond ervoor tot 23.00 uur doorgewerkt. En vanochtend was er voordat de doorloop om  14.00 uur begon nog een productievergadering. Het stuk staat stil. Er is een computerstoring. Het is al bijna zes uur, tijd voor het eten. Maar eerst wordt het water getest. De zee wordt gestart. Het werkt.
Na de maaltijd wordt de draad weer opgepakt. Nadat de laatste scènes voor de pauze zijn afgemaakt, gaat het stuk in een keer door met het deel na de  pauze. Naast mij zijn de pruikenmaaksters komen zitten. De vrouwen zijn van Atelier Sjoerd Didden. Jelle de Jong komt aangesneld. Zijn pruik zit niet  helemaal goed. De pruiken zijn van echt haar gemaakt. Alleen de rococopruiken zijn van buffelhaar, dus wel echt, maar van de vacht van de Tibetaanse  yak. Aan ieder detail is gedacht.
Zo hangen er bij een harddraafwedstrijd vlaggen met drie kinkhoorns langs de kant, een verwijzing naar het Bildt. Een  spannende scène met paarden die door de spelers heen galopperen, moet overnieuw. En dan moet de scène met de 26 enters, de pikzwarte eenjarige  Friese paarden, nog komen. Halfnegen is de hele voorstelling doorgespeeld.
Nu volgt de nabespreking. Het is hard werken, maar het komt goed. Dinsdag nog, woensdag de generale repetitie, donderdag en vrijdag try-outs, en dan is zaterdag de première van de grootste Nederlandse theaterproductie van  2018.
Bij het stuk verschijnen twee boeken. De Duitse tekst van Der Schimmelreuter is vertaald door Bouke Oldenhof. In deze uitgave is de theatertekst ook integraal opgenomen. Daarnaast is er een boek in de maak met foto’s van de voorstelling en allerlei wetenswaardigheden die met De Stormruiter hebben te maken.
Bij de foto's: Boven: repetitie van het theaterstuk.
Midden: Een beeld uit de Stormruiter. (foto: Ruben van Vliet)

Bildtse Post