Domela’s toespraak en ’Bildtse Kerkenkwestie’ herbeleefd

1913-domela-nieuwenhuisOp 18 november 2019 is het precies 100 jaar geleden dat Ferdinand Domela Nieuwenhuis is overleden. In zijn tijd was Domela – als dominee,   vrijdenker, socialist, anarchist, antimilitarist, maar bovenal als strijder tegen maatschappelijk onrecht – beroemd en berucht, en nog steeds spreken de persoon Domela en zijn ideeën tot de verbeelding. Hij hield op 24 november 1889 een beroemde rede in de Van Harenskerk. Daar wordt later dit jaar, op dezelfde datum, ruim aandacht aan besteed.

Om Domela Nieuwenhuis en zijn strijd te herdenken en om zijn gedachtegoed te vieren worden er rondom zijn sterfdag in het hele land tal van  activiteiten georganiseerd. Ook in St.-Annaparochie zal aandacht worden besteed aan het optreden van Domela op het Bildt, en de ingrijpende gebeurtenissen die dat met zich  meebracht.
Afgeladen volle kerk - Op 24 november 1889 werd een geruchtmakende vergadering belegd door de Afdeling St.-Annaparochie van de Ned. Bond  voor Algemeen Kies- en Stemrecht met als spreker Ferdinand Domela Nieuwenhuis. Omdat er vooral onder de landarbeiders veel onrust was  werden er veel mensen verwacht.
Dat was de reden dat voor deze gelegenheid de Van Harenskerk door de kerkvoogdij van de Hervormde Gemeente  ter beschikking was gesteld. Het kerkgebouw was afgeladen vol en een groot deel van het publiek moest buiten de gebeurtenissen afwachten. De autoriteiten schatten het aantal belangstellenden tussen de 1200 en 1300.
Domela trok een vergelijking tussen de sociale omstandigheden ten tijde  van de Franse revolutie in 1789 en de armoede bij de werkende klasse in 1889. ”Thans leeft het volk geheel onder dezelfde omstandigheden als in 1789. Tussen kapitaal en arbeid is geen verzoening mogelijk, evenmin als tussen een roofdier en zijn prooi. Zelf moeten wij het werk van onze verbetering ter hand nemen. Wij zelf moeten daaraan werken, daarvoor strijden en lijden, dit is onze taak en daarom vast aaneengesloten zij onze  leus. Vrijheid, brood, geluk en recht voor allen!” zo klonk het in de Van Harenskerk.
De toespraak zou tot een rel binnen de kerkgemeenschap zorgen. Op zondag 24 november 2019 - op de kop af 130 jaar na de opzienbarende bijeenkomst in de Van Harenskerk - komt Domela Nieuwenhuis opnieuw  naar de Van Harenskerk.
Naast de toespraak gaat een drietal sprekers nader in op de persoon Domela Nieuwenhuis, de onvrede onder de  landarbeiders die leidt tot de oprichting van Broedertrouw en de jarenlange strijd over het beschikbaar stellen van het kerkgebouw, de ’Bildtse  Kerkenkwestie’.

Bildtse Post