’Herindeling kin stimulâns foor ’t Bildts weze’

1629-henk-kasHenk Kas (75) over de Bildtse kursus en toekomst van de taal - Honderden Bildts- en niet- Bildtstaligen leerden sinds 1979 bij hem het Bildts, de ’mimmetaal’ die zo diep in het hart van de Stannebuurtster zit. Afgelopen voorjaar maakte hij bekend dat hij nu, op 75-jarige leeftijd, het stokje overdraagt aan een nieuwe generatie. Een gesprek met Henk Kas, over de begindagen van de cursus, de veranderende taal en waarom de herindeling misschien wel een zegen is voor het Bildts.

Door Gerard de Jong - ”Ik bin in 1979 begonnen met ’t geven fan Bildtse les. Sels had ik les had fan Sytse Buwalda. Bij myn eksamen had ik een fout, en ja, ik weet nag dondersgoed wat die fout waar! Ik skreef ’dy’ in plak fan ’die’. Dat fergeet ik nooit weer! In die tiid waar d’r alleen ’n kursus foor Bildtstaligen, niet foor niet- Bildtstaligen. Dat wrong, want d’r waar wel belangstelling foor. Je kinne een die’t niet Bildts praat niet na de kursus foor Bildtstaligen sture. Doe bin ik der maar met begonnen.
Bildts lesmateriaal - In 1980 worde ’t Frys ferplicht insteld op skoalen. En gek genog het dat enorm bijdroegen an ’t omdinken foor ’t Bildts. ’Wat motte wij hier met ’t Frys op skoal? Wij prate hier Bildts.’ Dat waar ’t sintimint. Wij binne doe na de provinsjale onderwiisraad weest: laat ôns Bildts geve in ’t plak fan Frys.
D’r waar wel ’n konfrontasy tussen ’t Frys en ’t Bildts, maar niet met trokken messen. Sij hewwe ôns útstel geven om sels lesmateriaal te maken. Wy hewwe spesjale ouderavens had om de ouweloi te overtugen fan ’t nut fan Bildtse les. Niet elkeneen waar ’t der met eens. De doe oprichte kemmissy Bildts het doe lesmateriaal maakt. De opkomst fan ’t Frys is dus belangryk weest foor de opkomst fan ’t Bildts.
Kontinuïteit - Sont die tiid gâf ik naast myn werk as skoalmeester ok Bildtse les, onder de flâg fan de Stichting Ons Bildt (die in 1980 mede door Kas werd opgericht, red.). De meeste jaren had ik soa’n seuven of acht kursisten, soms even gyneen, maar dan inenen weer fyftyn. ’t Gong de kursisten fooral om ferstaan en leze kinnen fan ’t Bildts. At je opkomme foor ’n klaine taal as ’t Bildts, staan je tegaar sterker. Dat motte je niet fan individuën ôfhange late. Met de kursussen onder de flâg fan Stichting Ons Bildt kon d’r struktuur en kontinuïteit in komme. 
Klaine taal is kwetsber -  In 2002 worde ik froegen at ik ok les an niet-Bildtstaligen geve wou. Ik werkte niet meer – met myn werk as leraar waar ’t moeiliker te kombineren – en ik wou my graag foor ’t Bildts insette. Ik bin begonnen bij de basis, en hew sels lesmethoades ontwikkeld. D’r mot lesmateriaal weze. ’n Klaine taal is kwetsber, en mâg niet ôfhange fan een mîns. Ik bin 75 jaar, en kin dut nag doen, maar wat at d’r wat gebeurd waar? Dan ston d’r gyn andere leraar klaar. ’t Lesmateriaal formt de basis, nag altyd. Na de seumer sille drie mînsen ’t stokky overnimme: Anna Leistra, Janny Bouma en Cees Zijlstra. ’n Mooie ploeg, en drie man sterk! Der bin ik wakker wiis met. En ’t is foor ’t Bildts heel goed nijs. Je wille  je werk graag overdrage, en dat kin nou.
Dos stop ik niet helendal. Om 2003, 2004 hine bleek d’r behoefte an ’weromkomdagen’: foormalige kursisten die’t hur kinnis weer opfrisse wouwen. Ik hew die kursisten optrommeld en bin in feugelflucht weer even deur ’t Bildts gaan. Deuze ’opfrisdagen’ binne populêr. De leste paar jaar had ik 50 mînsen op die avens, ’n ongekind antal. Der gaan ik kommend jaar nag even met deur.
Jonge mînsen - De herindeling kin meskien wel ’n enorme stimulâns foor ’t Bildts weze. Krekt as de ferplichting fan Frys onderwiis op de skoalen in 1979, doe kwammen de Bilkerts
ok in aksy. De offisjele erkinning fan de Bildtse taal sou heel mooi weze, ’n flinke opsteker, maar dan nag mot ’t fanút de mînsen sels komme.
Fral de leste jaren komme d’r júst ’n prot jonge mînsen op de Bildtse kursus. Dat het my wel sóa goed deen. ’n Ferklaring hew ik d’r niet drekt foor, maar ik sien dat jongeren hur  intressere foor hur mimmetaal en die taal lere wille. Ik fyn dat geweldig. Wat ik sels in al die jaren murken hew: At je wat lere wille, motte je kursus geve. Ik hew sels soafeul leerd deur ’t geven fan de kursus, deur in gesprek te raken met mînsen, andere infâlshoeken te horen over de Bildtse taal.
Ferandering fan de taal - Taal ferandert, dat is ’n gegeven. Ik praat niet ’t Bildts dat ôns hait praatte, en myn kines prate niet ’t Bildts dat ik praat. Ik sêg nag altyd tiid, maar ik hoor hyltyd  faker dat d’r ’tii-ud’ said wort. Of wii-ug, in ’t plak fan wiig. Je motte der niet te krampachtig met omgaan. Al fyn ik toegelyk dat mînsen die’t dinke ’t Bildts machtig te wezen wat faker nander frage motte om hur teksten nasien te laten. Laat je skriven nakike. Probeer ’t soa goed mooglik te doen.
Uteandlik is taal emoasy, part fan je idintiteit. At d’r Bildtse rou- of geboorte-adfertînsys in de Bildtse Post staan fyn ik dat mooi, dat raakt my. ’t Sait my dat de fersturvene de taal in syn hart had. ’t Likent d’r op dat mînsen de waarde fan ’t Bildts weer ontdekt hewwe. Ik hoop dat dat fasthouwen wort. Dat in de nije gemeente ’t Bildts, of ’t Bildt as gebied, ’n plak krijt. Dat de ’Bildthoek’ behouwen wort, om ’t soa maar te sêgen. Set maar bordsys del bij de Bildtse gemeentegrînzen, doen wat ludyks.
Bildts het langer te leven - Lessen waar d’r ’n ondersoek na de levensduur fan ’t Frys: dat sou ’t nag een of twee desinnia úthouwe, derna is ’t gebeurd. Dat sou somber stimme kinne, maar ik dink dat ’t Bildts langer te leven het as dat. Seker at ’t Bildts ’n offisjele status krijt. Dat is gyn pepierene tiger: erkinning foor je taal het ok te maken met waardering. Maar úteandlik motte de Bilkerts ’t Bildts sels drage.”

Bildtse Post