Dark sky, feel the night

bildtspraakfoto-simi-sevenster’t Mot in ’t Ingels said worre, want dat ferstaat elkeneen. Wij wete allegaar wel, dat at ’t hier nachts donker is, wij wel mooi de sterren sien kinne.
Wij wete ok wel dat at je de aarde nachts fan bovenen bekike dat d’r dan ’n prot licht te sien is. Alle groate steden op dut bâltsy binne hel ferlicht en dat binne d’r  soa starigan nag al wat.

Feer bútten de groate steden is ’t donker, Afrika is foor’t groatste part donker. In ôns lând is ’t hele westen een groate lichtsee. Dat skynt  niet goed te wezen foor mîns en dier. Spesjaal niet foor fleermuzen. Die rake hur oriïnteringsgefoel kwyt en flige hur te pletter. Trekfeugels ferdwale boven see  fanwege de helferlichte boorplatforms.Ok de bioloochise klok fan de mîns, die’t ôfsteld is op ’n syklus fan 24 uur, raakt fan de slag. Wit licht in de nacht ferstoort ’t  itme en is skaadlik foor de gesondhyd. ’t Werkt met om súkkersykte en hartsyktes op te doen.
Hier en der komme d’r al bewust plakken der’t de straatferlichting omdel draaid wort of alhelendal út. Soa is Himpens naast syn groate licht-broer Luwt ’n donker  plak. Hier op de Swarte Haan is ’t al arig nachtlik. Natuurgebied de Boschplaat op Terskelling noemt him Dark Sky Terschelling en soa komme d’r meer. Dink ok an de Nachttún in Wier.
D’r waar ’n internasjonaal kongres Night Light út seuven lânden, begin febrewary in Post Plaza in Luwt. De organisasy waar in hannen fan de prevînsy Frysland.  Hur ferteugenwoordigers houden allegaar ’n praatsy in ’t Ingels. Se konnen niet beter Ingels as ik en dat sou bij mij ok wel wat beter kinne. Slovenië, Hongarije, Denemarken, Spanje en La Palma om ’n paar te noemen. Sij waren wel fan goeie wil, maar politisy hewwe wainig op met lichtfersmirging. Dat skoort niet, saaien se.
Spanje saai, doe’t ’t an ’t benoemen fan de problemen toe waar, dat d’r gyn problemen waren. Ok gyn foorútgang trouwens. Ut Wier waar Marcel Helderman fan Stichting Terp en Tsjerke even an ’t woord. Met plaatsys kon hij mooi dúdlik make dat Wier ’n echte Nachttún het met ’n echt fleermuzehuus. Soadat die aarme  besys ok mooi onderdak hadden. Dat waar ’n ”eyeopener” om in die taal te bliven.
De mînsen gongen rechtop sitten, se lústerden en keken fol interesse. Dut waar wat âns as alleen maar de pepieren en mappen fol goeie wil. Nynke Rixt  Jukema het ’t fleermuzehuus ontwurpen en sij is ok anjager fan ’t Frise projekt Feel the Night. Ok sil se alle ferteugenwoordigers fan deuze lânden begelaide met ’t beraiken fan foorútgang in ’t timperen fan de lichtútstoat. ’Ans komme se niet feerder as praten en ’t anlêgen fan mappen,’ saai se.
’n Boeredochter fan ’t Bildt steekt de hannen út de mouwen, hout de kop d’rfoor en gaat foor ’t risseltaat. Ik dink even an ôns bep, die’t, at ik in de skemerdonker  fort gaan sou, altyd saai: ’Motst gau na huus gaan lie, ’t wort donker en dan komme de tientoanen op de lap!’
In de donkere nacht fan 22 op 23 desimber 2017 binne de koperne donderlaaiers fan de kerk fan Wier stoalen.

Simy7*

Bildtse Post