Skerm

bildtspraakfoto-johan-de-jong-3At ik dut stik fortendaliks beginne sou over beeldskermferslaving, en sêge sou dat dut de nije kollektive ferslaving fan ônze tiid is, dan souwen jim waarskynlik niet feerder leze. Sou ik ok niet doen. Weer soa’n ouwehoer over hoe min at ônze gewoantes wel niet binne. Soademiter op en laat mij met rust.

Ik begin niet soa en ik sil de bekinde klachten hier niet herhale (krekt  as ’n hutsy leden in ’n interessant artikel fan ’n psychologe in The Atlantic te lezen waar onder de titel ”Have Smartphones Destroyed a Generation?”, over de psycholoochise problemen  fan de púbbers út ’t iPhone-tiidperk. Dat se feul miner slape; feul meer stres erfare; later dingen doen, die’t bij ’t groatworren hore, soa as ’t minder/ later seks hewwen, op stap gaan en hur rijbewiis hale; maar fral dat se feul eensemer en depressiver binne).
Hewwe jim niet feerder lezen en docht: laat mij met rust, dan is de kâns groat dat jim ongefeer soa ferslaafd binne an ’t beeldskerm as ik. Ferslaafden worre niet graag wezen op hun  ferslaving. En dan doen iknag niet eens an soasjale media. Ik weet wel hoe ’n prot tiid at ik d ’r in steke sou.
De hoefeulhyd tiid die’t ik naar ’n skerm staar is eksorbitant. Ik werk al achter ’n skerm. In myn frije tiid kyk ik films en serys. Dat betreur ik niet út prinsipe: sommige serys en films binne heel bot de moeite wirrig. Maar die gedachte funksjoneert fral as rasjonalisasy: d’r binne in de ôflopene 30 jaar 2 à 3 serys maakt, die’t ik niet misse willen had. Foor de rest weet ik  dondersgoed, dat ’t behoorlik ’bagger’ is, en dos: nag een ôflevering dan. De filosoof Adorno saai (in de jaren dartig al!), dat de moderne konsumint ’spleten’ is en ferlangt naar ’n bedrog  at dos transparant foor him is. ’t Is ’t opeten fan de hele sak sjips, alleen maar omdat-y nag niet leeg is. – ’t Fize gefoel derna.
Myn groatste probleem is niet de tiid, die ’t ik d’r an kwyt bin. Die sucht naar effisjînsy (dat elk momint nuttig brúkt worre mot) is krekt ’t deel fan ’t probleem. ’t Gaat mij fral om de snelhyd  wermet at ik d’r na gryp. Kyk na de klaine tussenmominten: trainperrons, bushaltes, sels op wc’s. Je souwen maar 10 sekonden niks doen motte! Maar ok hoe fúl at ik na ’t bekinde anbod gryp in myn ’frije’ tiid, wer’t wainig frij meer an is. Met FOMO (soek maar op) het ’t neffens mij niks te maken. Wer’t ik ferslaafd an bin is input. Soalang at d’r maar wat binnen komt, wer’t ik op reagere kin. Soalang at ’t apparaat sait, dat d’r wat te rêden is, soalang at ik klaine rooie rotboltsys wegwerk, soalang at ’t filmptsy loopt of at ik op NOS of NU klik, dink ik met wat  belangryks doende te wezen. De kern, foor mij, is horror vacui – angst foor de leegte. At wij sels infulling an ôns tiid geve motte, dan slaat de panyk toe.
De leegte is de bron fan kreativiteit en inspirasy. ’t Is de rúmte die’t noadig is om ergens sels op te kommen (en op dut stoit, midden in deuze sin, ik liig niet, bekyk ik twee prachtige foto’s fan ônze prachtige katten, die ’t mij toestuurd worre deur myn prachtige fryndin), om sels wat te beslútten in ’t plak fan alleen maar te reageren. De leegte is fral ok de rúmte die noadig is om te ferwerken wat wij beleve, en om in godsnaam nag ’s ’n oorspronklike gedachte ontwikkele te kinnen.
Bekentenis: de leste weken keek ik, foor de tweede keer, in syn geheel, myn favorite sery. Ik hew nag twee ôfleverings te gaan. Die geef ik mysels nag. Dan hou ik d’r met op.

Johan de Jong

Bildtse Post