Rintmeesterskap

bildtspraakfoto-janne-kuiken-2Waarskynlik is d’r in de geskidenis gyn inkele tiid weest, dat de wetenskap soafeul over de netuur te weten kommen is, as at dat fandaag de dâg gebeurt. Wetenskapsloi binne in staat  deur mikroskopise en technologise ontwikkelings de groate ferskaidenhyd an levensforms te ondersoeken en te beskriven.

Se binne in staat om elke levensform – soa’n bitsy – útbraid an ôns út te lêgen over fan alles wat him in de diepste oaseaan ôfspeult en wat d’r plak fynt in ’t hart fan ’n fulkaan.
Meer en meer komme se d’r achter wat d’r gebeurt in de mînslike siel en in die fan dieren. Maar hoe kin ’t dan bestaan dat wij niet sien, hoe’t wij metnander dusse wereld útputte en opbrúkke.
De meesten fan ôns hewwe ’t drok, flige en drave om ’t bestaan, maar gaan foorbij an dat ene en alles omfattende wezen, dat ôns in leven hout: de netuur. Wer blykt fandaag de dâg nag ôns liefdefolle ferbonnenhyd út met de netuur? Werom late wij groate parten fan de bossen omsage in plak fan bomen te planten! Werom gooie wij de see fol met soafeul plestik troep dat d’r kwalik nag fissen in leven kinne. Wij ferpeste de lucht om ôns hine, soadat wij straks as ’n fis op ’t droge lêge te happen na frisse lucht.
D’r staat dochs skreven dat wij mînsen boven de planten en de dierewereld ’bewustwezen’ metkregen hewwe?! Of dinke wij nag altyd dat, at wij de netuur ferpeste, wij ônssels niet nadelig behandele?
Wij wete dochs wel dat, at wij fergif in ’e grônd douwe, der nooit gyn roas bloeie sil. Hoogstwaarskynlik dinke wij d’r allegaar soa nou en dan even an, maar in de  meeste gefallen blyft ’t d’r bij. ’t Raakt ôns nag niet in ôns gefoel en derom sette wij ’t soa gau mooglik fan ôns ôf. ’t Sou goed weze om op de basisskoal al te beginnen om krekt soafeul tiid te besteden an de levende netuur as an de kompjoeterkunde, om ôns fan jongs-ôf-an te ferdiepen in de netuurlike wetten fan dusse wereld, om weer te bouwen an ’n evenwichtig en  harmonys geheel. Sònder roofbou.
In ’n boek fan prefesser Westhof lâs ik hoe’t hij dinkt over de netuur. Hij het ’t over de fanselssprekende eenhyd tussen de mîns en de netuur. Maar over de toekomst is hij niet hoopfol. Soalang at de son skynt en de straten fogen binne, sait-y, dinkt elkeneen dat ’t nag wel metfâlt.
Maar alle jaren ferdwynt d’r elf miljoen hektare bos, dat is elke sekonde ’n stik bos soa groat as 250 foetbâlfelden. ’t Hout is alleen maar bestimd foor de bou in de rike landen. ’t Gefolg:  ferandering fan klimaat. Meer delslag en overstromings, de timperatuur sil oplope en ’t poaliis sil smelte, aldus prefesser Westhof.
Ik sêg maar met de woorden fan ’n Indiaanse dichter:
At de leste feugel doad is
de leste boom kapt
at de leste fis fongen is
dan sille wy wete
dat geld niet eetber is.

Janne Kuiken

Bildtse Post