Slim?

bildtspraakfoto-douwe-swart-2 2013Ik had in maart twee broers bij mij op ’t gemeentehuus. Sij hite Slim en hè froeger in Froubuurt weund. Tegaar binne se op soek na hur wuttels en die sitte och soa diep in ’e Bildtse klaai. Maar met wat graafen spitwerk kinne wy se bloatlêge.

In 1811 mosten alle Bilkerts ’n achternaam kieze. De Frânse besetter brocht ’e idealen fan ’e Frânse revolússy in praktyk: frijhyd, gelykhyd en broederskap. Elkeneen waar lykwaardig en dus most elkeneen – hoog en leeg, ryk en aarm – ’n achternaam hè. In ’n list die’t doe opmaakt is, komt ’e femilynaam Slim foor. Foor 1811 hadden goenents ok al ’n achternaam,    betiden brúkt as ’n bijnaam. Wij komme in ’e bronnen fan ’e seuventynde en achttynde eeuw namen teugen as De Jonge, De Groate, Krumeler, Sondergelt, Buyck, maar ok Knol, Kas, Krottje, Plat, Vis, Bakker, Reitsma en Winselaar. Maar de meeste loi hadden of brúkten gyn achternaam. Jan waar ’n seun fan Piter, dan noemden de Bilkerts him Jan Piters. En waar Krelis de hait fan Jou, dan hite de seun Jou Krelis.
Piters en Krelis noeme wy patronimen. Ok de meeste Bildtpachters fan ’t eerste uur gongen met ’n patronym deur ’t leven, maar ok hier binne weer útsonderings; achternamen  kwammen om 1525 hine al foor. Wij noeme Cuijck, Van Gelder, Van IJsselmonde, Spronck, Van der Meij, Kamminga,’t Hoen, Hemmema, Sixma, Bonteman, Levereij, Kambuijr en  Scheijff. Namen as Kuik en Van der Meij klinke nag altyd om ôns hine, maar Bildtse femilynamen as ’t Hoen, Van IJsselmonde en Scheiff komme na ruugweg 1750 niet meer foor op ’t Bildt. Se binne letterlik útsturven.
Ok de femilynaam Slim is oud. Feer foor 1811 komme wy die achternaam al teugen, maar dan as SLM (Essellem). Dat is op syn sachtst said ’n núvvere naam. En nou wouwen de baide broers in ’t historys argyf útsoeke wer’t die naam wegkomt. Se fonnen in mij ’n entoesjaste wapenbroeder, want ok ik wil al jaren foor eens en foor altyd dúdlikhyd hewwe over deuze aparte Bildtse naam.
De eerste mânly die’t hur SLM noemden, waren de broers Erryn en Waling, seunen fan Simen Erryns. Simen waar boer op ’e plaats beoasten St.-Anne (Maria sate; Middelweg- oast 157) en het ’n lyntsy met ’e femily Scheiff. Simen syn mim hytte Tryntsy Walings en nou sitte wy in de femily Proost, die’t weer anneks is met ’e Van IJsselmondes. Ergens, we weten nag niet wêr, sil ’n link lêge met ’e ouwe Bildtse femily Van IJsselmonde.
De broers en ik binne d’r nag niet út. Wij motte ’t besit fan al deuze femilys útsoeke. Wij motte femilywapens fergelikene. Wij sille de stambomen op pepier sette en linen lêge. Ok in  froulike lyn kin ’n femilynaam deurgeven worre. ’t Jongere het te krijen met ’t ouwere. De ene naam leeft feerder in ’n andere. Wij kinne nag niet sêge: soa en soa is ’t gaan, maar – ik  foel ’t an myn teewater – alles wiist in een richting en een alleen: de naam IJsselmonde is om 1670 hine deurgeven in ferskillende ôfkorte forms, soa-as in IJssel, Issel en – meskien wel ’e mooiste – in SLM.
Ik hou jim slim op ’e hoogte.

Douwe Zwart

Bildtse Post